Monitoring stadionu musi działać w warunkach znacznie bardziej wymagających niż standardowy system kamer w biurze, sklepie czy niewielkim magazynie. Duża powierzchnia, tysiące uczestników wydarzenia, zmienne oświetlenie, wiele punktów wejścia oraz konieczność szybkiego reagowania powodują, że nie wystarczy po prostu zwiększyć liczby kamer.
Skuteczny system powinien zapewniać operatorom zarówno szeroki obraz sytuacji, jak i możliwość szybkiego sprawdzenia szczegółów konkretnego zdarzenia. Dlatego w nowoczesnych obiektach sportowych podstawą jest najczęściej monitoring IP łączący kamery stałe, modele PTZ, rejestratory NVR, infrastrukturę sieciową oraz oprogramowanie do zarządzania obrazem.
Dla osób chcących poznać podstawy technologii warto również zobaczyć materiał CTR dotyczący telewizji przemysłowej CCTV oraz ogólne omówienie pojęcia CCTV w Wikipedii.
Dlaczego stadion potrzebuje wielowarstwowego monitoringu?
Na stadionie występują jednocześnie bardzo różne scenariusze obserwacji. Przy bramach ważne jest kontrolowanie przepływu osób i sytuacji w kolejkach. Na trybunach potrzebny jest szeroki obraz sektorów, ale jednocześnie możliwość szybkiego przybliżenia miejsca zdarzenia. Parking, teren wokół obiektu czy drogi techniczne wymagają z kolei kamer przystosowanych do pracy na zewnątrz i zmieniających się warunków pogodowych.
Z tego względu projektowanie systemu warto rozpocząć nie od liczby kamer, ale od określenia stref, rodzaju zdarzeń, które mają być wykrywane, oraz poziomu szczegółowości obrazu potrzebnego w każdej lokalizacji.
W praktyce część kamer zapewnia stały obraz sytuacyjny, część odpowiada za obserwację szczególnie ważnych punktów, a urządzenia obrotowe mogą pomagać operatorowi w śledzeniu dynamicznego zdarzenia.
Które strefy obiektu wymagają szczególnej obserwacji?
W przypadku stadionów i imprez objętych obowiązkowym utrwalaniem przebiegu imprezy masowej przepisy wskazują konkretne obszary rejestracji. Obejmują one między innymi kasy biletowe przy imprezach odpłatnych, bramy i inne wejścia, drogi dla służb ratowniczych, drogi ewakuacyjne i ciągi komunikacyjne, parkingi znajdujące się na terenie imprezy, sektory dla uczestników oraz płytę boiska lub scenę. Rozporządzenie przewiduje ponadto, że sektory uczestników oraz płyta boiska lub scena powinny znajdować się w polu widzenia co najmniej dwóch urządzeń rejestrujących obraz.
Pełną treść obowiązującego rozporządzenia można sprawdzić w oficjalnej bazie ELI – Rozporządzenie MSWiA z 10 stycznia 2011 r..
Nawet tam, gdzie konkretny zakres nie wynika bezpośrednio z obowiązku ustawowego, warto zwrócić uwagę również na okolice ogrodzenia, wejścia techniczne, ciągi prowadzące do kas, strefy gastronomiczne i miejsca, w których może dochodzić do zwiększonego zagęszczenia osób.
Kamery stałe i PTZ – różne zadania w jednym systemie
Jednym z częstszych błędów jest traktowanie kamer obrotowych jako zamiennika dla stałego pokrycia całego obiektu. Kamera PTZ może obracać się, pochylać i korzystać z zoomu, dzięki czemu operator może szybko skierować ją na interesujący fragment trybun, wejście albo teren przed stadionem. Kiedy jednak urządzenie obserwuje jeden kierunek, nie rejestruje równocześnie wszystkich pozostałych obszarów z takim samym poziomem szczegółowości.
Dlatego kamery IP PTZ najlepiej traktować jako uzupełnienie sieci kamer stałych. Informacje o zasadzie działania urządzeń tego typu można znaleźć także w haśle Pan–tilt–zoom camera w Wikipedii.
Kamery stałe zapewniają natomiast ciągły obraz wybranego obszaru. W miejscach łatwo dostępnych dla uczestników wydarzenia warto dodatkowo rozważyć kamery IP wandaloodporne oraz zwrócić uwagę na klasę odporności mechanicznej konkretnego modelu.
Obraz na trybunach, przy wejściach i po zmroku
Sama rozdzielczość kamery nie przesądza o jakości całego monitoringu. Przy stadionie trzeba jednocześnie uwzględnić odległość od obserwowanego miejsca, ogniskową obiektywu, kąt widzenia, wysokość montażu, ilość światła oraz różnicę pomiędzy jasnymi i zacienionymi fragmentami kadru.
Przy wejściach problemem może być silne światło znajdujące się za osobą wchodzącą do obiektu. Na parkingach i wokół stadionu znaczenie ma praca nocna. Na trybunach kamera może natomiast obserwować bardzo duży obszar z dużej odległości.
Dlatego przed wyborem urządzenia warto określić, czy w danej strefie celem jest przede wszystkim wykrycie zdarzenia, rozpoznanie przebiegu sytuacji czy uzyskanie obrazu pozwalającego na identyfikację. Dopiero wtedy dobiera się rozdzielczość, obiektyw, zoom optyczny i pozostałe parametry.
Pełna oferta kamer IP w CTR pozwala porównywać urządzenia o różnej konstrukcji i przeznaczeniu.
Rejestratory NVR i sieć – zaplecze monitoringu stadionowego
Przy dużym obiekcie kamera jest tylko jednym z elementów systemu. Strumienie wideo muszą zostać przesłane przez sieć, zapisane, udostępnione operatorom i w razie potrzeby szybko odtworzone. Przy kilkudziesięciu lub większej liczbie kamer znaczenia nabierają przepustowość sieci, pojemność pamięci oraz odporność systemu na awarie.
W instalacjach IP warto odpowiednio wcześniej obliczyć wymagane pasmo oraz wielkość archiwum. Znaczenie mają liczba kamer, używana rozdzielczość, liczba klatek, kompresja, bitrate oraz zakładany czas przechowywania materiału.
Do zapisu obrazu wykorzystywane są rejestratory NVR, a za komunikację i zasilanie urządzeń mogą odpowiadać odpowiednio dobrane switche PoE i urządzenia sieciowe. Przy obiekcie tej skali należy również przewidzieć zasilanie awaryjne, właściwą organizację sieci i zabezpieczenie dostępu administracyjnego.
Monitoring stadionu a przepisy o imprezach masowych
Przy projektowaniu systemu trzeba odróżnić ogólną możliwość rejestrowania imprezy od sytuacji, w których utrwalanie obrazu i dźwięku jest obowiązkowe.
Zgodnie z art. 11 ustawy o bezpieczeństwie imprez masowych wojewoda sporządza wykaz stadionów, obiektów lub terenów, na których utrwalanie przebiegu imprezy za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk jest obowiązkowe. Obowiązek dotyczy również organizatorów imprez masowych podwyższonego ryzyka.
Ustawa określa także zasady postępowania z materiałami. Nagrania niezawierające materiału dowodowego przechowuje się po zakończeniu imprezy przez co najmniej 30 dni, ale nie dłużej niż 90 dni, po czym powinny zostać komisyjnie zniszczone. Materiały mogące stanowić dowód podlegają odrębnym zasadom przekazania właściwym organom.
Aktualną treść przepisów najlepiej sprawdzać bezpośrednio w ustawie o bezpieczeństwie imprez masowych w systemie ELI. Projekt systemu dla konkretnego stadionu powinien być każdorazowo weryfikowany pod kątem aktualnych przepisów, decyzji administracyjnych i wymagań właściwych organów.
Integracja monitoringu z kontrolą dostępu
Na dużym obiekcie sportowym monitoring powinien współpracować z pozostałymi elementami infrastruktury bezpieczeństwa. Szczególnie przydatne jest powiązanie obrazu z systemami obsługującymi wejścia i przejścia pomiędzy strefami.
Rozwiązania z kategorii kontroli dostępu mogą tworzyć wraz z monitoringiem spójniejsze środowisko dla operatorów. Zdarzenie dotyczące przejścia przez określony punkt może wtedy zostać zestawione z obrazem z odpowiadającej mu kamery.
Duże znaczenie ma również organizacja stanowiska operatora. Nawet rozbudowany system nie będzie skuteczny, jeżeli personel otrzyma zbyt wiele nieuporządkowanych informacji. Interfejs, scenariusze alarmowe, podział kamer na strefy i procedury reagowania należy więc zaplanować razem z samą instalacją.
Jak dobierać urządzenia do monitoringu stadionowego?
Nie istnieje jeden model kamery odpowiedni dla całego stadionu. W jednym projekcie mogą być potrzebne urządzenia szerokokątne do obserwacji wejść, modele o większym zoomie optycznym do pracy na dużych dystansach, kamery PTZ wspierające operatorów oraz konstrukcje zewnętrzne o odpowiedniej odporności środowiskowej.
Przy porównywaniu urządzeń warto uwzględnić przede wszystkim rzeczywiste pole widzenia, wymaganą szczegółowość obrazu, warunki oświetleniowe, odporność obudowy, obsługiwaną kompresję, zgodność z rejestratorem lub VMS, wymagane pasmo oraz możliwości rozbudowy systemu.
W przypadku profesjonalnego stadionu dobór sprzętu powinien wynikać z projektu i obliczeń dla konkretnych punktów obserwacji, a nie wyłącznie z popularności danego modelu.
Dwa bestsellery CTR warte uwzględnienia przy projektowaniu
Wśród urządzeń dostępnych obecnie w ofercie CTR można znaleźć sprzęt oznaczony jako Bestseller i Rekomendowany. Przy dużych instalacjach warto zwrócić uwagę między innymi na następujące modele.
Dahua IPC-HFW7442H-Z4-FR – kamera IP 4 MP z motozoomem jest obecnie oznaczona w ofercie CTR jako Bestseller i Rekomendowany. Model wykorzystuje obiektyw motozoom i rozwiązania analityczne, dlatego może być rozpatrywany w projektach wymagających obserwacji zewnętrznej i dopasowania pola widzenia do konkretnej strefy. Szczegółowe informacje techniczne dostępne są również w oficjalnej dokumentacji producenta Dahua.
Hikvision DS-9632NI-M8 – 32-kanałowy rejestrator NVR również znajduje się obecnie wśród produktów oznaczonych jako Bestseller i Rekomendowany. Rejestrator obsługuje do 32 kamer IP, osiem interfejsów SATA, macierze RAID oraz przepustowość wejściową do 320 Mb/s, dlatego jest przykładem urządzenia przeznaczonego do bardziej rozbudowanych instalacji IP.
W większym obiekcie jeden rejestrator nie musi oczywiście obsługiwać całego systemu. Architektura może obejmować wiele urządzeń zapisujących oraz centralne oprogramowanie VMS. Dlatego przed zakupem warto przeanalizować całą kategorię monitoringu IP i dobrać sprzęt do liczby kamer, wymaganej retencji nagrań i zakładanej redundancji.
Monitoring stadionów powinien być projektowany jako jeden system
Dobry monitoring stadionu nie powstaje przez ustawienie dużej liczby przypadkowych kamer. Najpierw trzeba zdefiniować strefy obserwacji i wymagany poziom szczegółowości obrazu, następnie dobrać kamery stałe i PTZ, a później zaprojektować zapis, transmisję danych, zasilanie i sposób pracy operatorów.
Równie istotne jest uwzględnienie przepisów dotyczących imprez masowych oraz możliwości późniejszej rozbudowy instalacji. System przygotowany w taki sposób może wspierać ochronę nie tylko podczas meczów, lecz także koncertów, wydarzeń masowych i codziennego funkcjonowania całego obiektu.
Dobór można rozpocząć od kategorii kamery IP, kamery PTZ, rejestratory NVR oraz switche PoE i sieć dostępnych w CTR.